Wat is dieetcultuur?

Elke week bespreek ik een term die te maken heeft met bodypositivity. Deze week is dieetcultuur aan de beurt. Wat is het, wat doet, en vooral… waarom? (High five als je die zin in een Jambers stem las in je hoofd).

Dieetcultuur? Maar ik ben helemaal niet op dieet…

We beginnen gelijk met een belangrijk deel van de definitie: dieetcultuur betekent niet “op dieet zijn”. Je kan helemaal niet op dieet zijn, of zelfs anti dieëten zijn en toch – bewust of onbewust – deel uitmaken van dieetcultuur.

For the record, ik weet dat het woord “dieet” verschillende betekenissen heeft, en dat van die betekenissen heel neutraal is, namelijk gewoon “wat je eet”. Ik heb type 1 diabetes en een lactose intolerantie, I’m well aware of that definition haha. Maar komaan, we weten allebei dat dat niet de betekenis is waar het hier over gaat, toch? Juist ja. Moving on.

Okee, als het geen dieet is, wat is dieetcultuur dan wel?

Dieetcultuur is een verzamelwoord voor het hele systeem dat zegt dunner beter is en dun zijn associeert met “goed” zijn. Dieetcultuur vindt “dun zijn” ook belangrijker dan gezondheid, en promoot het valse idee dat dunner = beter. Dieetcultuur heeft invloed op iedereen, dik en dun, en kan allerlei verschillende vormen aannemen.

Klinkt allemaal nog lekker abstract he? Ik overloop hieronder enkele belangrijke aspecten waaraan je dieetcultuur kan herkennen.

Dieetcultuur moraliseert voeding

Dieetcultuur heeft niet alleen z’n grip op eten als je wil afvallen, het heeft een grip op alle vormen van voeding. Een belangrijk aspect hiervan is het opdelen van voeding in dingen die “goed” zijn en dingen die “slecht” zijn. Denk bijvoorbeeld aan woorden als “superfood”, “cheatmeal”, “clean eating” en “guilty pleasure”, of hoe we eten en niet eten gebruiken om te “straffen” (ik ben niet gaan sporten vandaag dus nu mag ik geen dessert) of om te belonen (ik ben gaan sporten vandaag, nu mag ik frietjes eten). Wat goed en slecht is wisselt ook regelmatig, zodat je er zeker geen hol meer van snapt en altijd rondloopt met een gevoel van stress.

Nu denk je misschien “maar… sommige dingen zijn toch effectief beter of slechter?”. Nou, niet dus. Tuurlijk, verschillende soorten voeding hebben verschillende nutritionele waarde, maar voeding is zoveel meer dan gewoon energie dat je in je lijf steekt. Het is ook familiegeschiedenis, herinneringen, smaken, texturen en emoties. En die dingen zijn ook belangrijk, die hebben ook waarde. Afhankelijk van wat je behoefte precies is, heb je dus verschillende types voeding nodig, en de ene is niet beter dan de andere. Door woorden te gebruiken als “super” en “guilty”, delen we voeding op in “goed” en “slecht”, en automatisch de mensen die die dingen eten ook als “goed” en “slecht”. Wie kent niet dat gevoel van een strikt dieet te volgen, om vervolgens los te gaan in de koekjeskast en het gevoel te hebben dat ze gefaald hebben, dat ze een loser zijn, dat ze niks kunnen?

Dat is precies waar dieetcultuur je dus wil hebben. Het wil dat je streeft naar “goed” te zijn (lees: te eten op een bepaalde manier) en het weet dat je gaat falen en dat je dan “slecht” bent, waarna de cirkel helemaal opnieuw kan beginnen. Door te stoppen met voeding in te delen als “goed” of “slecht”, kan je die cirkel doorbreken.

Dieetcultuur is geobsedeerd door hoe je eruitziet

Ik weet nog heel goed dat ik voor het eerst leerde over dieetcultuur, en dat het toen een beetje was alsof er oogkleppen afvielen en ik ineens OVERAL zag hoe belachelijk geobsedeerd we zijn met ons gewicht. Dat komt heel sterk naar voren in de sportwereld. Er zijn letterlijk duizenden redenen om te sporten. Bijvoorbeeld: dieper slapen, me-time of net tijd om iets met vriendinnen te kunnen doen, sterker hart, betere stamina, sterkere botten, minder rugpijn, goed voor je brein, sterkere longcapaciteit, sneller kunnen rennen voor de trein te halen,… Maar wat is hét ding dat altijd gepromoot wordt? Dat je van sporten dunner wordt.

Vaak gebruiken ze niet perse het woord dunner, maar hebben ze het bijvoorbeeld over “strakker” (euh ja, je bedoelt dus dunner). Of zeggen ze “je moet niet naar je gewicht kijken, vergelijk gewoon before/after foto’s” (euh ja, om dus te kijken hoeveel dunner je geworden bent). Dieetcultuur wil je gefocust hebben op je gewicht en hoe je eruitziet, en niet op hoe je je voelt of hoe een tof mens je bent.

Dieetcultuur geeft geen fuck om je health

Vaak lijkt het van wel hoor. De onderliggende boodschap is namelijk “dunner = gezonder = beter”, en je zou denken dat gezondheid dan een heel belangrijke focus is. Niet dus. Mensen doen de raarste en meest gevaarlijke dingen om dunner te worden. Zo zijn er mensen die niet willen stoppen met roken omdat ze bang zijn om aan te komen, of mensen die bepaalde medicatie niet nemen die ze nodig hebben omdat “je daar dik van wordt”. Ik heb een (ex-) vriendin die ooit eens zei dat ze het niet zo erg zou vinden om ernstig ziek te worden voor een tijdje, want dan zou ze tenminste eens echt flink kunnen afvallen. De angst om dik te worden en de belofte van dun te kunnen worden is zo ongelooflijk sterk, dat we daar dankzij dieetcultuur graag onze fysieke en mentale gezondheid voor opofferen.

Het is ook onder andere dankzij dieetcultuur dat dikke mensen met een eetstoornis niet erkend worden, of dat ernstige ziektes soms gemist worden omdat afvallen als iets positiefs gezien wordt en niet als een symptoom dat er iets heel erg mis aan het gaan is. Pretty dangerous shit dus.

Dietcultuur houdt van regeltjes. Heel erg veel regeltjes.

Niet eten tussen bepaalde uren. Niet meer dan 15% van je voeding in de vorm van koolhydraten eten. Alleen bepaalde dingen eten in het weekend. Alleen eten als je x calorieën verbrand hebt. Enkel bepaalde voedingsgroepen eten, of niet eten. Alleen bepaalde dingen eten als je ze “verdiend” hebt door bijvoorbeeld te sporten of als je x kilo afgevallen bent. Je voedingsplannen aanpassen aan hoeveel je die ochtend precies weegt. Veel water drinken zodat je minder eet. Al deze dingen zijn technisch gezien geen dieet, maar vallen wel onder dieetcultuur. Het zijn een heleboel regeltjes die bepalen wat je mag eten en hoe je het moet eten en wanneer je het mag eten… Allemaal manieren om jou toch gefocust te houden op wat je eet en hoe je eruitziet.

Dat gaat ook verder dan regels rond eten, omdat het ook gaat om het verheerlijken van dunner zijn of dunner lijken. Denk dus ook aan: kleding bewust te klein kopen zodat je moet afvallen, heel veel waarde hechten aan “afslankende” kleding, je schamen als je een foto van jezelf ziet met een onderkin of dikke armen, “fat jokes” op tv, het verheerlijken van mensen die zijn afgevallen,… De lijst is helaas lang.

Dieetcultuur houdt van een goed imago

Het is 2020 en dieetcultuur begint door te hebben dat voor sommige mensen “dieet” een vies woord begint te worden. Dus positioneren ze zich met nieuwe woorden, zoals ” veranderende levensstijl” en “wellness”. En kijk, soms betekent het wel degelijk écht een verandering van je levensstijl, en soms is wellness écht gewoon wellness. Maar heel vaak is het gewoon een woord dat ze geven aan een soort dieet om te kunnen verbergen dat het om een dieet gaat. Als je stopt met koolhydraten eten dan is dat geen “nieuwe levensstijl”. Als je thee drinkt voor een platte buik en om te “detoxen” en negeert dat je megadiarree hebt dan is dat geen “wellness”. Het is een miljardenindustrie, daar steekt dus ook best wat marketingbudget achter om je te doen geloven wat ze willen dat je gelooft. Dat brengt mij tot m’n volgende punt!

Dieetcultuur ondersteunt een miljardenindustrie

In de Verenigde Staten alleen was de dieetindustrie in 2019 goed voor 72 MILJARD dollar. Dat is een 72 met 9 nullen. Absurd he? De dieetindustrie kan alleen maar bestaan door een product aan te bieden dat niet werkt. Lees dat nog eens. Als een dieet zou werken, dan zouden we het 1 keer doen in ons leven en vervolgens nooit meer geld uitgeven aan een dieet, want dat zou niet nodig zijn aangezien we de rest van ons leven dun en gezond zouden zijn.

In de realiteit faalt 97% van diëten, en komen de meeste mensen alles terug bij dat ze verliezen plus een paar extra kilootjes. En dat is precies waarom de dieetindustrie zo’n miljardenindustrie is. Ze bestaat alleen maar omdat ze iets aanbieden dat niet werkt, en omdat ze jou op een of andere manier telkens opnieuw overtuigen dat het deze keer wél gaat werken, dat het deze keer wél anders zal zijn. Het is een complete leugen, maar we betalen er graag voor, want de belofte van dunner te kunnen zijn is té verleidelijk.

En voor die belofte heeft de dieetindustrie dus dieetcultuur nodig, want gedurende je hele leven moet je natuurlijk wel overtuigd blijven van het idee dat dunner beter is en constant gefocust blijven op hoe je er uitziet en wat je eet. Zonder dat idee heeft de dieetindustrie geen poot om op te staan.

Als een dieet een huis is, is dieetcultuur de fundering. Als je dieetcultuur onderuit haalt, valt de dieetindustrie.

Damn. En wat kan ik hier aan doen?

Dieetcultuur, daar ontsnap je zomaar niet aan. Helaas! Dit is iets dat decennialang beïnvloed heeft hoe je denkt over voeding en over je lichaam, en dat heeft tijd nodig om terug te on-leren. Dat is ook oké! Je bent maar een mens, het feit dat je hier zelfs maar over nadenkt is al een mega overwinning. High five voor jou!

Wat je kan doen is proberen om bewust naar je gedachten en gedrag te kijken, en je af te vragen waarom je dat eigenlijk doet/denkt. Bijvoorbeeld:

  • Waarom beschouw ik deze voeding als slecht?
  • Waarom vind ik het erg dat ik dikker lijk op deze foto?
  • Wat zijn nog redenen voor mij om te bewegen buiten afvallen?
  • Waarom boeit het mij zoveel hoe slank ik lijk in deze outfit?
  • Waarom bestel ik water als ik eigenlijk zin heb in fruitsap?
  • Waarom kijk ik op naar mensen die zijn afgevallen?
  • Waarom zoek ik op hoeveel calorieën hier in zitten?
  • Zou ik deze “verandering van levensstijl” ook doen als ik er niks van zou vermageren?

Het is een proces dat jaren duurt en waar je ook echt wel beter in wordt mettertijd, maar dat echt zo hard de moeite waard is. Aan de andere kant van dat proces staat namelijk een wereld waarin je kan sporten omdat je het leuk vindt, eet waar je zin in hebt zonder je schuldig te voelen, niet meer geeft om zo dun mogelijk lijken in alles wat je doet, en waarin je inziet dat je een fantastisch mens bent die zoveel meer is dan haar lijf.